هوش مصنوعی دیگر منحصر به برنامه‌نویسان نیست. گرافیست‌ها برای تولید تصاویر و دریافت پیشنهادهای متنی، تولیدکنندگان محتوا برای ترجمه و بازنویسی، و فریلنسرهای کدنویسی برای سرعت بخشیدن به پروژه‌هایشان از آن بهره می‌برند. با این حال، هزینه‌های اشتراک ماهانه و مصرف API می‌تواند برای تیم‌های کوچک، فریلنسرها و استارتاپ‌ها سنگین باشد. خبر خوب این است که بسیاری از سرویس‌ها لایه‌های رایگان قابل‌توجهی ارائه می‌دهند، به شرط آنکه با محدودیت‌های هر یک آشنا باشید و تمام جریان کاری خود را به یک سرویس خاص وابسته نکنید.
سهمیه‌ها و سیاست‌های سرویس‌های هوش مصنوعی به طور مداوم در حال تغییر هستند. اطلاعات و ارقام این مقاله در تاریخ ۸ مهر ۱۴۰۵ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶) بررسی شده‌اند. پیش از اتکا به هر سرویس، حتماً صفحه رسمی محدودیت‌ها و شرایط استفاده آن را مطالعه کنید.
۱. آیا چت رایگان نیازهای شما را برطرف می‌کند؟
اکثر کاربران هنوز از هوش مصنوعی از طریق رابط چت وب یا اپلیکیشن موبایل استفاده می‌کنند. برای بسیاری از کارها، این روش کاملاً کافی است؛ از جمله:
- بازنویسی متن
- ایده‌پردازی
- خلاصه‌سازی
- ترجمه
- دریافت پاسخ‌های سریع در مورد رنگ، ترکیب‌بندی یا تایپوگرافی
تقریباً تمام شرکت‌های بزرگ، یک سطح رایگان در رابط وب یا اپلیکیشن خود ارائه می‌دهند که معمولاً بدون نیاز به کارت اعتباری یا دانش فنی قابل استفاده است. با این حال، این سطوح رایگان معمولاً محدودیت‌هایی دارند:
- سقف پیام: پس از ارسال تعداد مشخصی پیام در ساعت یا روز، باید تا زمان تمدید سهمیه منتظر بمانید.
- استفاده از مدل ضعیف‌تر: در ساعات اوج مصرف، ممکن است سرویس شما را به یک مدل سبک‌تر منتقل کند.
- محدودیت فایل و کانتکست: فایل‌های حجیم و گفت‌وگوهای طولانی سریع‌تر به سقف مجاز می‌رسند.
- کار دستی و تکراری: اگر نیاز به نوشتن توضیح برای ۵۰ تصویر یا تولید ۲۰۰ کپشن دارید، کپی و پیست کردن در محیط چت بسیار زمان‌بر و ناکارآمد خواهد بود.
با افزایش حجم کار، بسیاری از کاربران به سمت اشتراک ماهانه مدل‌های قدرتمندتر یا API روی می‌آورند. در API، به جای پرداخت مبلغ ثابت، هزینه بر اساس مصرف واقعی محاسبه می‌شود؛ البته در برخی موارد می‌توان از سهمیه‌های رایگان نیز استفاده کرد. اگر چت رایگان برای شما کافی است، نیازی به ادامه مطالعه مقاله نیست. اما اگر مرتباً به سقف استفاده می‌رسید، بخش‌های بعدی برای شما مفید خواهد بود.
۲. چرا برنامه‌نویسان و برخی کاربران غیربرنامه‌نویس به ابزارهای واسط نیاز دارند؟
صفحه چت برای گفت‌وگوی انسانی طراحی شده است؛ اما برنامه‌نویسان معمولاً در ویرایشگر کد و ترمینال کار می‌کنند و پروژه‌هایشان شامل ده‌ها یا حتی صدها فایل است. به همین دلیل، از ابزارهایی مانند Cursor، Cline و Claude Code استفاده می‌کنند. این ابزارها مستقیماً به API متصل می‌شوند، فایل‌های پروژه را می‌خوانند و تغییر می‌دهند و در هر درخواست ممکن است هزاران توکن مصرف کنند. الگوی مصرف این ابزارها با استفاده معمولی از چت تفاوت دارد و همین موضوع باعث می‌شود کاربر سریع‌تر به سقف سهمیه برسد. این مسئله فقط به برنامه‌نویسان محدود نیست. اگر گرافیست یا طراح هستید، احتمالاً با یکی از موقعیت‌های اخبار داغ ایران زیر روبه‌رو می‌شوید:
- کارهای دسته‌ای: تولید متن جایگزین (alt text)، کپشن، عنوان و ترجمه برای صدها آیتم یک پروژه.
- اتوماسیون بدون کدنویسی: ابزارهایی مانند n8n، Make و Zapier برای اتصال به سرویس‌های هوش مصنوعی به کلید API نیاز دارند.
- اسکریپت‌نویسی برای نرم‌افزارهای طراحی: خودکارسازی کارهای تکراری، معمولاً با کمک یک دستیار کدنویسی، حتی اگر خودتان برنامه‌نویس نباشید.
- تحلیل خودکار تصویر: بررسی چند طرح یا استخراج متن از تصاویر به صورت گروهی.
بنابراین، مرز اصلی میان «برنامه‌نویس» و «غیربرنامه‌نویس» نیست. تفاوت اصلی در نوع کار است: اگر کارتان انسانی و تک‌به‌تک باشد، چت معمولاً کافی است؛ اما اگر با کاری تکراری، حجیم و قابل خودکارسازی روبه‌رو باشید، احتمالاً به API نیاز خواهید داشت.
۳. نقشه راه: سه لایه به جای یک سرویس
برای ساختن یک جریان کاری پایدار، بهتر است کار خود را به سه لایه تقسیم کنید:
- روترها و تجمیع‌کننده‌ها (Aggregators): دسترسی به صدها مدل از طریق یک کلید API و امکان جابه‌جایی خودکار هنگام بروز خطا.
- سرویس‌های مستقیم (Direct Providers): ارائه‌دهندگان ابری که سخت‌افزار اختصاصی دارند و برای کارهای سریع یا پردازش اسناد حجیم مناسب‌اند.
- اجرای محلی (Local LLMs): اجرای مدل روی سیستم شخصی، به عنوان لایه پشتیبان، امن یا آفلاین.
۴. سرویس‌ها و روترهای برجسته عمومی
OpenRouter؛ نقطه شروع پیشنهادی
OpenRouter بیش از ۵۰۰ مدل را از طریق یک آدرس سازگار با استاندارد OpenAI ارائه می‌کند. مدل‌های رایگان معمولاً با پسوند :free مشخص می‌شوند. اگر مدل مشخصی مدنظر ندارید، می‌توانید از openrouter/free استفاده کنید تا خود سرویس یک مدل رایگان مناسب را انتخاب کند.
سهمیه و محدودیت‌ها
- سقف درخواست: ۲۰ درخواست در دقیقه.
- حساب جدید: ۵۰ درخواست در روز.
- پس از خرید یک‌باره حداقل ۱۰ دلار اعتبار: سقف روزانه به ۱۰۰۰ درخواست افزایش پیدا می‌کند. این سقف حتی پس از تمام شدن موجودی نیز باقی می‌ماند.
نکات مهم
- در سپتامبر ۲۰۲۶، حدود ۱۹ مدل متنی رایگان فعال بوده است؛ با این حال، این فهرست دائماً تغییر می‌کند.
- محدودیت روزانه روی حساب کاربری اعمال می‌شود، نه روی هر کلید API. بنابراین ساختن چند کلید، ظرفیت اضافه ایجاد نمی‌کند.
- موجودی منفی، حتی هنگام استفاده از مدل‌های رایگان، می‌تواند باعث دریافت خطای ۴۰۲ شود.
- بسیاری از خطاهای ۴۲۹ از سمت ارائه‌دهنده پایین‌دست ایجاد می‌شوند، به ویژه در ساعات شلوغ.
استفاده از Fallback
می‌توانید فهرستی از مدل‌ها را در پارامتر models قرار دهید تا اگر مدل اول با خطا مواجه شد، درخواست به صورت خودکار به مدل بعدی ارسال شود:
jsonضعف اصلی
پایداری لایه رایگان OpenRouter در ساعات اوج مصرف چندان قابل اعتماد نیست.
Groq؛ سرعت بالا برای کارهای بلادرنگ
Groq با استفاده از پردازنده اختصاصی LPU، تأخیر پاسخ‌گویی را کاهش داده است و سرعت آن در برخی شرایط به چند هزار توکن در ثانیه می‌رسد.
سهمیه
- ۳۰ درخواست در دقیقه.
- حدود ۳۰ هزار توکن در دقیقه.
- سقف روزانه ۱۴۴۰۰ درخواست فقط برای مدل‌های کوچک، مانند Llama 3.1 8B، در نظر گرفته شده است.
- سایر مدل‌ها معمولاً حدود ۱۰۰۰ درخواست در روز در اختیار کاربر قرار می‌دهند.
کاربردهای مناسب
- چت‌بات‌های تعاملی
- دستیارهای صوتی
- زنجیره‌های فراخوانی تابع یا Function Calling
